Bilimsel araştırmalar, erken saatlerde uyumayı alışkanlık haline getirmenin sağlık açısından pek çok faydasını ortaya koyuyor. Uzmanlar, geç saatlere kadar uyanık kalmanın yalnızca ertesi gün yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve keyifsizlik gibi sorunlara neden olmakla kalmadığını, aynı zamanda uzun vadede beyinde ciddi sağlık sorunlarına da yol açabileceğini belirtiyor.
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, iyi bir uyku düzeni oluşturmanın zihinsel sağlık üzerindeki olumlu etkilerini şu şekilde sıraladı:
1- Çöp toplama sistemi devreye girer
Beyin sağlığının en önemli mekanizmalardan biri, gece uykusu sırasında beyin hücreleri arasında dolaşan “glimfatik sistem”dir. Bu sistem, gün boyunca biriken toksinleri ve atıkları temizler. Geç saatlerde yatmak, özellikle gece yarısından sonraki derin uyku evresini kısaltır. Temizlik tamamlanamadığında, beyinde zararlı proteinler birikir. Bu birikimler uzun vadede:
- Unutkanlığa yol açabilir.
- Hafıza kaybı ve dikkat bozukluğu yaratabilir.
- Alzheimer riskini artırabilir.
Hastalarımdan biri, sürekli gece geç yatma alışkanlığı nedeniyle sabahları baş ağrısı ve unutkanlık şikayetiyle benimle iletişime geçmişti. Önerilerimi uyguladıktan sonra uyku düzenini değiştirince, birkaç hafta içinde zihinsel berraklığının geri geldiğini ve ağrılarının geçtiğini bildirdi.
2- Hafıza güçlenir
Uyku sırasında beyin, gün içinde öğrenilen bilgileri düzenler, hafızaya kaydeder ve duygusal dengeyi sağlar. Geç yatıp kısa uyuyan bireylerde ise ertesi gün:
- Hafıza zayıflar.
- Dikkat eksikliği artar.
- Karar verme becerileri bozulur.
Ders çalışırken sabahlama fikri, aslında yanlıştır. Hafızanın pekişmesi uyku sırasında gerçekleşir. Beyin yalnızca yeterli uyku ile yenilenir ve yeni güne zinde başlar.
3- Melatonin hormonu salgılanır
İnsanın doğasında gece karanlıkta uyumak, gündüz aktif olmak vardır. Fakat geç saatlere kadar ışığa, televizyon ve telefon ekranlarının ışığına maruz kalmak melatonin hormonunu baskılar. Bu nedenle karanlık bir odada uyumak önemlidir. Melatonin hormonu yalnızca uykuya dalmayı kolaylaştırmakla kalmaz, aynı zamanda:
- Beyin yaşlanmasını yavaşlatır.
- Antioksidan etki gösterir.
- Beyin hücrelerini stres ve iltihaptan korur.
Melatonin salınımı akşam saat 21.00-22.00 civarında başlar. Geç yatmak bu hormonu azaltır, bu da beynin dinlenmesini ve hücresel düzeyde korunmasını engeller.
4- Stres hormonu seviyeleri azalır
Geç uyumak, vücudun kortizol (stres hormonu) seviyelerini yükseltir. Kortizol yüksek kalmaya devam ettiğinde:
- Kalp-damar sağlığı bozulur.
- Bağışıklık sistemi zayıflar.
- Beyin küçülmeye başlar, özellikle hafıza merkezi olan hipokampus zarar görür.
Düzensiz uyku aynı zamanda iltihaplanmayı tetikler. Kronik iltihap, yalnızca eklemleri değil, beyin damarlarını ve nöronları da etkiler. Bu durum zihinsel yavaşlamaya yol açar ve yaşlanma hızını artırır. Erken uyumak ise kortizol seviyesini dengede tutar.
Geç yatma alışkanlığına karşı pratik çözümler
Eğer geç saatlere kadar uyumaya devam ediyorsanız, bu alışkanlığınızdan bir an önce vazgeçmeniz faydalı olacaktır. Küçük adımlar, beyninizi yıllarca genç tutabilir. İşte yapmanız gerekenler:
- Düzenli uyku saati belirleyin: Her gün aynı saatte uyumaya çalışın. Erken yatarsanız, erken kalkarsınız ve uyku saatleriniz zamanla düzene girer.
- Ekranlardan uzak durun: Uyumadan 1-2 saat önce telefon ve bilgisayar kullanımını bırakın.
- Uyku ortamınızı düzenleyin: Karanlık, sessiz ve serin bir odada uyumak beynin sağlığı için idealdir.
- 7-8 saat kaliteli uyku alın: Beynin tam olarak temizlenmesi ve hafızanın güçlenmesi için bu süre gereklidir.
www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı Mega Ajans
ve Rek. Tic. A.Ş’ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
