Telefonla uyumak, sabahları uyanır uyanmaz cep telefonuna göz atmak ve sürekli gelen bildirimlere odaklanmak, pek çok kişi için alışkanlık haline gelmiş davranışlar arasında yer alıyor. Uzmanlar, bu ‘sürekli bağlı olma’ durumunun beynin dinlenmesine fırsat tanımadığını vurguluyor. Bildirim seslerinin zihnimizde sürekli bir ‘hazır ol’ modu oluşturduğunu belirten uzmanlar, aşırı sosyal medya kullanımının dikkat dağınıklığı, stres, kaygı ve uyku sorunlarına neden olabileceğini ifade ediyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, dijital detoksun bu görünmez yükü bir süreliğine azaltarak zihne nefes alacak bir alan açmak için önemli olduğunu belirtiyor.
Durmadan ‘uyarı’ almak beyni yorar
Sabah uyandığımızda hemen telefona uzanıyoruz, gün boyunca bildirimlerle kesintiye uğruyoruz ve akşamları da uzun saatler ekran karşısında zaman geçiriyoruz. Ardından, “Neden bu kadar unutkan oldum? Neden eskisi gibi odaklanamıyorum?” gibi sorular aklımızda dolaşmaya başlıyor. Mesajlar, sosyal medya akışları ve kısa videolar, beynin gözünden bakıldığında dikkat dağıtıcı unsurlar olarak karşımıza çıkıyor. Beyin, gün içerisinde yüzlerce küçük uyaranı yakalamak ve işlemek durumunda kaldığı için sürekli tetikte kalıyor ve bu da yorgunluğa yol açıyor.
Parçalanmış dikkat öğrenmeyi zorlaştırır
Beyin, çoklu dikkatle çalışmayı sevmez. Aynı anda hem mesajlara bakmak, hem sosyal medyada gezinmek hem de haber okumak, hafızanın derin kayıt yapmasını engeller. Hafızayı güçlendiren unsur, bir şeye gerçek anlamda odaklanmaktır. Ekran kullanımının artması, öğrenmeyi yüzeyselleştirir ve yeni bilgilerin kaydolmasını zorlaştırır. Sonuç olarak, kişi unutkanlık hissetmeye başlar. Ancak, beyin çoğu zaman unutkan değildir; sadece dikkat dağılmıştır.
Ekran süresi uzadıkça beyinde sessiz değişimler başlar
Telefon ve ekran sürelerinin uzaması, dikkatin parçalanmasına yol açar, yeni bilgilerin kaydedilmesi zorlaşır ve zihinsel işlem hızı düşer. Bu durumda, birey kendine genellikle “Ben yaşlanıyorum” teşhisi koyar. Oysa sorun, beynin uzun süreli uyarıcı bombardımanına maruz kalmasından kaynaklanmaktadır.
24 saatlik hafıza temizleme yolları
Dijital detoks denildiğinde bazı bireylerin aklına telefonları tamamen kapatmak veya hayattan kopmak gibi aşırı fikirler gelebilir. Ancak, sosyal medyaya bilinçli bir ara vermek ve akşamları telefonun yatak odasına sokulmaması bile beyinde belirgin bir rahatlama sağlar. İşte dijital detoksun uygulanabilir yolları:
1-Bildirimleri kapatın
Bildirimler, beynimiz için küçük uyarılardır. Her bir uyarı dikkati böler, stres sistemini aktive eder ve zihinsel enerjiyi tüketir. Sadece arama ve SMS bildirimlerini açık bırakmak, diğer uygulamalardaki bildirimleri kapatmak bile kısa sürede olumlu bir etki yaratır. Beyin, gün içerisinde ilk kez gerçekten nefes aldığını hisseder.
2-Güne ilk 60 dakika ekransız başlayın
Günün ilk saatinde ekranı kapalı tutmak, zihni daha sakin bir duruma geçirir. Bu süreçte su içmek, gün ışığı almak ve kahve tüketimini 60–90 dakika geciktirmek, beynin enerji sistemine destek olacak küçük ama etkili adımlardır.
3-Dopamin aralığı açın
Kısa videolar ve sürekli kaydırma, beynin ödül sistemini yorar. Bir gün boyunca sosyal medya ve benzeri hızlı içeriklerden uzak kalmak, dopamin sistemine nefes aldırır. Bu durum, odaklanmayı güçlendirir, zihinsel dayanıklılığı artırır ve hafıza kaydını destekler.
4-Tek ekran tek iş kuralına uyun
Beyin, aynı anda birkaç işi yapıyor gibi görünse de aslında hızlı geçişler yapar ve bu geçişler ciddi enerji tüketimine neden olur. Bu nedenle, 24 saat boyunca tek ekran ve tek işlemle ilerlemek, dikkatin bütünlüğünü yeniden sağlar. Dikkat toparlandıkça hafıza da yeniden güçlenir.
5-EMF hijyeni sağlayın
Telefonun cebinizde taşınmaması, Wi-Fi modeminin yatak odasından uzak tutulması ve telefonun yastık altına konulmaması, uyku kalitesini iyileştirebilir. Uykunun düzelmesiyle hafıza sıklıkla kendiliğinden güçlenir, çünkü beyin gün içinde aldığı bilgiyi gece arşivler.
6-Elektrostatik topraklama matı kullanın
Elektrostatik yüklenme yaşayan kişiler, çalışırken ayaklarının altına elektrostatik dengeleyici veya topraklama matı koymak suretiyle fayda sağlayabilirler.
7-Akşam mavi ışığı kesin
Saat 21.00’dan sonra ekran süresini azaltmak, mavi ışık filtresi kullanmak ve ortam ışığını sarıya çevirmek, melatonin ritmini korur. Melatonin düzgün bir şekilde salgılandığında uyku kalitesi artar. Derin uyku, hafıza, dikkat ve zihinsel performansı gözle görülür biçimde iyileştirir.
Hafıza nasıl güçlenir?
Dijital detoks, akıllı telefonların yol açtığı görünmez yükü bir süreliğine azaltarak zihne nefes alacak bir alan açar. Bir gün boyunca ekran temasının azaltılması, zihnin berraklaşmasına ve hafızanın toparlanmasına katkı sağlayabilir. Hafıza, uyarıcılarla dolu bir beyinle değil; sakinleşebilen bir beyinle güçlenir.
Beyin nasıl normale döner?
Dijital detoks, beynin maruz kaldığı uyarıcı yükünü azaltır. Telefon, tablet ve bilgisayar kullanımını belirgin şekilde azalttığınızda, beynin dikkat sistemi yavaş yavaş sakinleşmeye başlar. Hafıza merkezleri tekrar devreye girer ve beyin derin odak modunu yeniden hatırlar. Bu süreçten sonra birçok kişi, “Telefonu azalttım, kafam açıldı” şeklinde bir hissiyat yaşar. Bu duygu, tamamen biyolojik bir yanıttır.
www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı Mega Ajans
ve Rek. Tic. A.Ş’ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
