Alım gücündeki keskin düşüş, günlük yaşamı giderek zorlaştırırken, vatandaşlar yalnızca artan ürün ve hizmet fiyatlarıyla değil, aynı zamanda tüketici haklarının sistematik bir şekilde ihlal edilmesiyle de karşı karşıya kalıyor. Tüketici Başvuru Merkezi Onursal Başkanı Aydın Ağaoğlu, denetim ve yaptırımların yetersiz kaldığını vurgulayarak Ticaret Bakanlığı’nın uyguladığı idari para cezalarına yönelik sert eleştirilerde bulundu. Ağaoğlu, “Hazine’ye para gidiyor ama mağduriyetler sürüyor” şeklinde konuştu. Tüketici Hakları Derneği Başkanı Ergün Kılıç ise hak arama yollarının zayıflatıldığına dikkat çekti.
Artan fiyatlara rağmen düşen kalite; pazarlama, satış, teslimat, iade ve garanti süreçlerindeki keyfi uygulamalar ile denetimsiz piyasa koşulları, tüketicileri ekonomik sıkışmanın ötesinde bir hak kaybı sarmalına hapsediyor.
Resmi verilere göre, 2024 yılında 283 bin 131 firmada denetim gerçekleştirildi ve toplamda 4 milyar 377 milyon lira ceza kesildi. 2024’ün son üç ayında, e-ticaret alanındaki denetimlerde ise 67 e-ticaret firması toplam 93.7 milyon lira idari para cezası aldı. 2025’in Ocak-Kasım döneminde Ticaret Bakanlığı’na 197 bin 846 yazılı şikayet ulaştı. Ayrıca, Alo 175 Tüketici Danışma Hattı 431 bin 758 çağrıyı yanıtladı. Bakanlık, bu süreçte 87 bin firmaya 1.6 milyar lira ceza uygulandığını bildirdi.
MUHATAP BULUNMUYOR
Tüketici Başvuru Merkezi Onursal Başkanı Aydın Ağaoğlu, hakları konusunda bilgisiz ve şikayet bildirmeyen vatandaşların sayısının fazla olduğunu belirterek mevcut durumun daha ciddi olduğunu ifade etti. Teknolojinin etkisiyle mağduriyetlerin biçim değiştirerek arttığını söyleyen Ağaoğlu, vatandaşların dijitalleşmiş süreçlerde bir muhatap bile bulamadığını vurguladı. Denetimlerin ve cezaların caydırıcı olmadığını savunan Ağaoğlu, “Tahakkuk ettirilen cezaların büyük bir kısmı idari yargıya taşınarak iptal ediliyor. Cezaların tüketiciye bir faydası yok. Hazine’ye kaynak sağlanırken, o satıcılar fiyatları artırarak faturayı yine tüketiciye kesiyor. İşyeri kapatma ve ticaretten men gibi cezalar getirilmelidir” dedi.
İnternet üzerinden alışverişlerde “doğru ve eksiksiz bilgi verme” yükümlülüğünün de yerine getirilmediğine dikkat çeken Ağaoğlu, bakanlığın sosyal medya platformlarından yapılan çevrimiçi satışların kayıt altına alınmasına yönelik yeni düzenlemeler yapması gerektiğini belirtti. Son yıllardaki şikayet gerekçeleri hakkında ise şu şekilde bilgi verdi:
“Tüketicilerin fiyat algısı saptırıldı ve her geçen gün fiyatların artacağı endişesi ortaya çıktı. Şikayetler en çok temel gıda ve ihtiyaç ürünlerinin fiyat artışlarında yoğunlaşmış durumda. Çözüm için en etkili yöntem; ambalajlı satışa sunulan ürünlerin üzerinde tavsiye edilen satış fiyatının da yazılması zorunluluğunun getirilmesidir.”
‘HAK ARAMA ZORLAŞIYOR’
Tüketici Hakları Derneği Başkanı Ergün Kılıç, 2018 yılında 1011 olan tüketici hakem heyetleri sayısının 211’e düşürüldüğünü, şimdi ise 170’e indirileceğini hatırlatarak, “verimlilik ve kalite gibi süslü ifadeler altında aslında hak arama yolları kapatılıyor. Oysa tüketiciler ilçelerde danışmanlık hizmeti alabiliyordu. Biz tüketiciyi bilinçlendirmeye çalışırken merkezi yönetim örtülü olarak ‘siz hakem heyetine kolayca ulaşmayın, vazgeçin, haksız işletmeler de haksızlığa devam etsin’ diyor” şeklinde tepki gösterdi.
