Et ve Süt Kurumu (ESK) Genel Müdürü Mücahid Taylan’ın Macaristan’da et ticareti yaptığı yönündeki iddialar, Türkiye’deki et tartışmalarını alevlendirdi. 2020 yılından 2024 yılına kadar büyükbaş hayvan sayısının sürekli olarak düşmesiyle birlikte, Türkiye’de hayvan ve et ithalatının artması bekleniyor. 2020’de 18.1 milyon olan büyükbaş hayvan sayısı, şu an 16.9 milyona geriledi.
İthalatın ucuzluk sağlaması beklenmiyor; mevcut fiyat artışlarına yenileri ekleneceği tahmin ediliyor. Tarım Bakanlığı, hayvan varlığındaki artışı vurgulasa da, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre büyükbaş hayvan sayısı bu yılın ilk yarısında sadece yüzde 1.2 artarak 17 milyon 188 bine ulaştı. Tarım yazarları Ali Ekber Yıldırım ve Ergin Kahveci’nin referans gösterdiği ABD tarım bakanlığının raporu, Türkiye’nin hayvan ithalatında ikinci sırada yer aldığını ortaya koyuyor. Diğer yandan, hükümet fiyatları düşürmek amacıyla ithalatı devreye sokuyor. ESK’nin İstanbul Gıda ve İhtiyaç Maddeleri Perakendeciler Derneği ile yürüttüğü indirimli et satışı projesinin, fiyat artışlarını sınırladığı ve bazı durumlarda Avrupa fiyatlarının altına düştüğü iddia ediliyor.
TÜRKİYE AVRUPA’DAN PAHALI
Ekonomist Güldem Atabay, Türkiye’deki fiyatların düşük olduğu iddialarını çürütüyor. Almanya’da karkas dana etinin kilogramı 7.03 Euro iken, Türkiye’de bu rakam 10.2 Euro’ya kadar yükselmiş durumda. Son bir yıl içinde Türkiye’de et fiyatları yüzde 43.6 artış gösterdi. Atabay, Türkiye’deki döviz kuru artışlarının ithalat yoluyla fiyatları baskıladığını belirtiyor.
ABD tarım bakanlığının raporuna göre, Türkiye’de bakanlık yerli üretimi ön plana çıkarmaya çalışsa da, bunun arkasında ithalatla açığı kapatma çabası var. 2026 yılında sığır sayısının yüzde 4 düşerek 14.3 milyon başa gerilemesi bekleniyor. Ülkenin 2026 yılında 450 bin baş sığır ve 70 bin ton et ithalatı yapacağı, ihracat gerçekleştirmeyeceği öngörülüyor.
Bursa Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Başkanı Sencer Solakoğlu, ABD’nin ithalat programından haberdar olduğunu, ancak Türk üreticilerin bu durumdan bihaber kaldığını ifade ediyor. Üreticilerin bilgi eksikliği ve fiyat öngörüsü olmaması nedeniyle üretimlerin azaldığına dikkat çeken Solakoğlu, 2026 yılında son 15 yılın en büyük üretim düşüşünün yaşanacağını öne sürüyor. Kapasite kullanım oranlarının yüzde 5-10’a düştüğünü belirten Solakoğlu, “Bankaların faiz oranları yüzde 40’a ulaşınca, insanlar paralarını bankaya yatırmayı tercih ediyor, risk almak istemiyor.” şeklinde konuştu.
Solakoğlu, Avrupa’da son iki yılda 4.6 Euro olan karkas et fiyatının bugünkü seviyesinin 7.7 Euro’ya çıktığını belirterek, artık ucuz et bulunup ithal edilebilecek bir dönemin sona erdiğini vurguluyor. Üreticilerin karşı karşıya kalacağı fiyat artışlarıyla ilgili olarak, “İki hafta önce 450 TL olan kemikli et, bugün 550 TL. Bu hafta yüzde 10-15 arasında bir zam göreceksiniz. Ocaktan itibaren kasap giderleri artacağı için kıymaya en az yüzde 25 zam gelecek. Kurban Bayramı öncesinde de en az yüzde 20’lik bir artış daha bekleniyor. Gece dağ yolunda hızla ilerleyen bir arabadayız, farlar yanmıyor, uçuruma yuvarlanmamız an meselesi.” ifadelerini kullanıyor.
ŞAPIN FATURASI AÇIKLANSIN
Hayvancılık sektöründeki krizin bir diğer kaynağı ise şap hastalığı oldu. 81 ildeki hayvan pazarları kapandı, aşılama oranının yüzde 85’e ulaştığı yerlerde ise pazarlar yeniden açıldı. Eski Tarım Bakanı Mehmet Mehdi Eker başkanlığındaki Tarım ve Gıda Politikaları Kurulu’nun temmuz ayında yayımladığı raporda, şap hastalığının ekonomiye yıllık zararının 4.1 milyar dolar olduğu ifade ediliyor. Ancak bakanlık bu verilerin gerçeği yansıtmadığını iddia ediyor.
Ziraat Mühendisleri Odası’ndan Baki Remzi Suiçmez, bakanlığın itiraz ettiğini belirtirken, henüz somut bir veri paylaşmadığını da vurguluyor. İthal hayvanların ülkeye girişinde denetim sorunları ve kaçak hayvan girişleri riski artarken, yeterli aşının üretilmesi ve zamanında dağıtılması gerektiğini belirtiyor. Yüksek maliyetler ve düşük satış fiyatlarıyla mücadele eden üreticilerin şap kaynaklı kayıplarının telafi edilmesi ve kredi borçlarının yeniden yapılandırılması gerektiği ifade ediliyor.
