Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), ağır ve riskli işlerde çalışan bireylere erken emeklilik imkânı sunan Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ), halk arasında bilinen adıyla “Yıpranma Payı” uygulamasının kapsamını 2026 yılı itibarıyla genişletti. Yapılan yeni düzenlemeyle birlikte, mevcut meslek gruplarına çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayisi çalışanları da eklenerek erken emeklilik hakkından faydalanabilecek.
Yıpranma payı uygulaması, daha önce çoğunlukla madenciler, polisler ve askerlerle anılırken, artık sağlık çalışanları, gazeteciler, itfaiyeciler ve ağır sanayi işçileri gibi birçok meslek grubunu kapsamaktadır.
PRİME EKLENİYOR, YAŞTAN DÜŞÜYOR
Ağır ve riskli işlerde çalışanlar, Fiili Hizmet Süresi Zammı sayesinde daha erken emeklilik fırsatı elde ediyor. Bu sistem, çalışılan süreye ek prim günleri ekleyerek, biriken sürelerin emeklilik yaşından düşülmesini sağlıyor. Yıpranma payı kapsamında yer alan mesleklerde, normalde yılda 360 gün olan prim süresi, risk grubuna göre yılda 60, 90 ya da 180 gün artırılabiliyor.
Örneğin, yılda 90 gün yıpranma payı olan bir işte 12 ay çalışan bir kişinin prim süresi, SGK kayıtlarında 360 gün yerine 450 gün olarak işlenmektedir. Bu ek süreler emeklilik yaş haddinden düşülebilir ve toplamda emeklilik yaşı 5 yıla kadar, çok ağır işlerde ise 8 yıla kadar erkene çekilebilir.
Milyonlarca çalışanın emeklilik planlamasında prim gün sayısı ve yaş kriterleri belirleyici olmaya devam ederken, bazı mesleklerin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri bu süreci daha da karmaşık hale getiriyor. Bu dengeyi sağlamak amacıyla devlet, “Yıpranma Payı” sistemini hayata geçirmiştir.
12 AY ÇALIŞANA 15 AY PRİM
Yeni düzenlemelerle birlikte, teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan yeni riskli iş kolları ve pandeminin ardından daha belirgin hale gelen sağlık sektörü çalışanları da sistem içinde daha güçlü bir konumda yer alacak. Yıpranma payı kapsamındaki bir meslekte çalışanlar, 12 ay çalışsalar bile SGK tarafından 15 ay çalışmış kabul edilecek. Bu durum, emeklilik süresini önemli ölçüde kısaltma potansiyeline sahiptir.
YIPRANMA PAYI NEDİR?
Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların her yıl için ilave prim günü kazanması anlamına gelmektedir. Normal şartlar altında yılda 360 gün prim ödeyen bir çalışan, yıpranma payı kapsamındaysa yaptığı işin risk düzeyine bağlı olarak yılda 60, 90 ya da 180 gün ek prim elde edebiliyor. Bu ilave günler emeklilik yaşından düşülmekte ve birikime bağlı olarak emeklilik yaşı 55’e kadar gerileyebilmektedir. Mevzuat, bu çerçevede en fazla 5 yıl, bazı çok ağır mesleklerde ise 8 yıl erken emekliliğe imkân tanımaktadır.
E-DEVLET ÜZERİNDEN KONTROL ŞART
Emeklilik yaşında indirim olup olmadığını öğrenmek isteyenlerin, e-Devlet sisteminde “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” ekranını incelemeleri gerekmektedir. Hizmet dökümünde prim günlerinin yanı sıra “FHSZ” ifadesi ya da 2A, 3A gibi özel kodlar yer alıyorsa, bu, yıpranma payı hakkının sisteme tanımlandığı anlamına gelmektedir.
Ancak, yapılan iş yıpranma payı kapsamında olmasına rağmen primlerin normal şekilde yatırıldığı görülüyorsa, geriye dönük hak talebi mümkün olmamakta; bu durumda Hizmet Tespit Davası açılarak hak kaybının telafi edilmesi gerekmektedir.
YIPRANMA PAYI KAPSAMINDAKİ MESLEKLER
SAĞLIK ÇALIŞANLARI: Doktor, hemşire, ebe, hasta bakıcı, röntgen teknisyeni ve ambulans şoförleri.
GAZETECİLER: Basın kartı sahibi muhabirler ve basın çalışanları.
MADEN VE YER ALTI İŞÇİLERİ: En yüksek yıpranma payına sahip meslek grubu.
GÜVENLİK GÜÇLERİ: Asker, polis, MİT mensupları ve cezaevi infaz koruma memurları.
AĞIR SANAYİ: Demir-çelik fabrikaları ile zehirli maddelerle çalışılan üretim alanları.
İTFAİYECİLER: Yangın söndürme ve kurtarma ekipleri.
YENİ EKLENENLER: Çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sanayi çalışanları.
SGK’NIN ARADIĞI KRİTİK ŞARTLAR
FİİLİ ÇALIŞMA: Çalışanın riskli işi fiilen yapması gerekmektedir. İdari görevlerde bulunanlar bu haktan yararlanamamaktadır.
MİNİMUM SÜRE: Emeklilik yaşında indirim yapılabilmesi için riskli işlerde belirli bir süre çalışma şartı aranmaktadır. Kısa süreli çalışmalar yalnızca prim gününü artırmaktadır.
KOD BİLDİRİMİ: İşverenin SGK’ye doğru meslek kodu ile bildirim yapması büyük önem taşımaktadır. Yanlış kodla yapılan bildirimler yıpranma payı hakkının kaybedilmesine neden olabilmektedir.
