İran yönetimi, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana karşılaşılan en ciddi ekonomik krizlerden birini aşmak ve artan protestoları hafifletmek amacıyla ayda yaklaşık 292 TL’lik destek kuponları sunmayı planlıyor. Bu durum, ülkedeki geniş kesimlerden tepkiyle karşılandı.
Hükümetin açıklamasına göre, İran nüfusunun büyük bir kısmını oluşturan yaklaşık 90 milyon kişiye, temel ihtiyaçlarını karşılamak için kuponlar dağıtılacak.
Bu uygulamanın temel amacı, uzun süre boyunca ithal edilen temel ürünlerde kullanılan yüksek sübvansiyonlu döviz kurunun kaldırılmasının neden olduğu ekonomik yükü azaltmak olarak belirtiliyor.
Hükümet Sözcüsü Fatameh Mohajerani, uygulamanın “hane halklarının alım gücünü korumayı, enflasyonu kontrol altında tutmayı ve gıda güvenliğini sağlamayı” hedeflediğini ifade etti.
NAKİT YERİNE TEMEL GIDA KUPONU
Çalışma Bakanı Ahmad Maydari ise desteklerin nakit olarak değil, yalnızca temel gıda ürünleri için kullanılabilecek kuponlar şeklinde verileceğini doğruladı. Bu tercih, fiyat artışlarını sınırlamak amacıyla alındı.
Ancak uzmanlar, bu miktarın İranlıların yaşadığı ekonomik sıkıntıları hafifletmekte yetersiz olacağını belirtiyor. Ülkede asgari yaşam maliyetinin aylık yaklaşık 8 bin 750 TL’nin üzerinde olduğu bildirilmektedir.
Mohajerani, pazar günü yaptığı açıklamada, uygulamanın bazı temel ürünlerin fiyatlarında yüzde 20 ila 30 arasında artışa yol açabileceğini de kabul etti.
Günlük Setareh Sobh gazetesi, bu planı “ekonomik bir kumar” olarak nitelendirerek, geçmişte benzer politikaların fiyat istikrarı sağlayamadığını ve kamuoyunun güvenini sarsmaya devam ettiğini hatırlattı.
PARA BİRİMİ 1979’DAN BU YANA ERİDİ
Gazetenin pazartesi günü yayımlanan başyazısında, İran para biriminin 1979’dan bu yana yaklaşık yüzde 20 bin oranında değer kaybettiği vurgulandı. Yazıda bu çöküş; “rehine politikaları, Batı ve İsrail karşıtlığı, kötü yönetim ve uzmanların parlamentodan ve hükümetten dışlanması” gibi sebeplerle açıklandı.
Ekonomik krizin tetiklediği protestolar sonucunda, yeni yılın başından bu yana en az 19 kişinin hayatını kaybettiği, ölenler arasında üç gencin bulunduğu bildirilmektedir. Gösterilerin başladığı 28 Aralık’tan bu yana yaklaşık 990 kişi gözaltına alındı.
İlk protestolar, İran riyalinin ciddi değer kaybı ve hızla yükselen enflasyon nedeniyle Tahran’daki Büyük Çarşı esnafının kepenk kapatmasıyla başladı.
GÖSTERİLER 107 KENTE YAYILDI
Gösteriler onuncu gününe girerken, İran genelinde 107 kente yayıldı. Protestocular, artan yaşam maliyetlerine ve ülkenin yönetim şekline karşı tepkilerini ifade ediyor.
İran Yargı Erki Başkanı Gholamhossein Mohseni Ejei, savcılara hitaben yaptığı açıklamada, “Olay çıkaranlara ve onları destekleyenlere karşı kararlılıkla hareket edilmesini, hiçbir hoşgörü gösterilmemesini” istedi.
Ejei, hükümetin protestocuların eleştirilerini “dinlediğini” savunsa da, protestocular ile ‘ayaklanmacılar’ arasında ayrım yaptıklarını öne sürdü.
Son yıllarda İran, birçok kitlesel protestoya sahne oldu. En geniş çaplı gösteriler, 2022’de Mahsa Emini’nin gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından gerçekleşmişti.
Mevcut protestolar henüz o seviyeye ulaşmamış olsa da, ekonomik krizin derinliği nedeniyle büyüme potansiyeli taşıdığı ifade ediliyor.
