Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Ulaş Karasu, kamu ihaleleri üzerinde detaylı bir inceleme gerçekleştirdi. Karasu, bulgularını TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda milletvekillerine sunarak 16 slayttan oluşan bir sunum yaptı. Sunumda “Gerçek ahtapotun kolları” başlıklı dikkat çekici bir tablo da yer aldı. Bu tabloya göre, 2005 ile 2024 yılları arasında 11 firmaya toplam 452 ihale verildi ve bu ihalelerin toplam değeri 61.1 milyar dolar olarak belirlendi. Güncel döviz kuru ile bu rakam 2.5 trilyon lira olarak hesaplanıyor. İhalelerin yüzde 54’ü, yani 1.3 trilyon liralık kısmı “pazarlık usulü” ile yapılırken, yüzde 24’ü 605.8 milyar lira ile “belli istekliler arasında ihale” yöntemiyle gerçekleştirildi. Geri kalan yüzde 22’si ise “açık ihale” olarak değerlendirildi.
Karasu’nun sunumuna göre, Osmangazi Köprüsü’nün ihale tarihi itibarıyla maliyeti 1.5 milyar dolarken, güncel maliyeti 63.1 milyar lira olarak kaydedildi. Karayolları bütçesi için ayrılan 3 yıllık garanti ödemesi ise 376.3 milyar lira. Bu ödenekle toplamda 6 köprü inşa edilebilirdi. Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün ihale tarihi olarak belirlenen maliyeti 809.9 milyon dolar, güncel maliyeti ise 34.1 milyar lira. Bu köprü için ödenecek 3 yıllık toplam garanti ödemesi de yine 376.3 milyar lira. Üç yıllık ödenekle yapılabilecek köprü sayısı ise 11. Çanakkale Köprüsü’nün ihale tarihindeki maliyeti 1.8 milyar dolar, güncel maliyeti ise 78.4 milyar lira olarak belirlenmiş olup, bu köprü için 3 yıllık garanti ödemesi yine 376.3 milyar lira. Üç yıllık ödenekle bu köprü sayısı 5 olarak hesaplanıyor.
Komisyon toplantısında Karasu, “Bakanlığınıza bağlı sadece 18 yapım işinde Sayıştay’ın ve kurum teftiş raporlarının tespit ettiği -bugünkü döviz kuruyla- 768 milyar TL kamu zararı var. ‘Ahtapot…’ diyorsunuz ya, sizde ahtapotun havuzu var. Bakın, 11 şanslı şirkete 452 ihale vermişsiniz, bu ihaleler kapalı kapılar ardında kuralsız, kanunsuz verdiğiniz ihaleler. Bu ihalelerin tutarı tam 61 milyar dolar yani güncel kurla tamı tamına 2 trilyon 562 milyar lira, bu ihalelere yapişlet-devretler de dahil değil.” ifadelerini kullandı.
HAYALLER GERÇEKLER
Sunumda yer alan verilere göre, Yatırım ve İhale Dönüşüm (YİD) ulaşım projeleri için bütçeden yapılan garanti ödemelerinin 2018 yılında idarelerin yatırım bütçelerine oranı yalnızca yüzde 18 iken, 2024’te bu oranın yüzde 69’a yükseldiği belirtildi. YİD kapsamında karayolları bütçesinden geçen yıl yapılan garanti ödemesi 60.2 milyar lira olarak kaydedildi. Son 5 yıl içinde yapılan garanti ödemeleri ise yüzde 1080 oranında bir artış gösterdi ve toplamda 273 milyar lira ödendi. Sadece önümüzdeki 3 yıl için 376 milyar lira ayrıldığı ifade edildi.
Ankara-İstanbul Yüksek Hızlı Tren (YHT) projesinin yapımının 20 yıldır sürdüğüne dikkat çekilen sunumda, “Ankara-İzmir YHT 1080 günde bitecekti, 2028 yılı da hayal görünüyor. Bandırma-Bursa-Osmaneli YHT yapımı 14 yıldır devam ediyor. Ankara-Sivas YHT, ‘2 saatte gidilecek’ denilmişti, 3 saat 20 dakika sürüyor. Halkalı-Kapıkule 2023’te bitecekti, 2028’de biteceği açıklandı” tespitleri yapıldı.
DEVİRLER UZADI, GARANTİ ARTTI
Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu’nun (Osmangazi Köprüsü dahil) kamuya devir tarihi 2035’ten 2038’e, KMO Kınalı-Odayeri 2025’ten 2030’a, KMO Kurtköy-Akyazı 2024’ten 2030’a, KMO Nakkaş-Başakşehir 2041’den 2044’e, Ankara-Niğde Otoyolu 2030’dan 2035’e, Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu 2027’den 2028’e, Malkara-Çanakkale (Çanakkale Köprüsü dahil) ise 2037’den 2038’e uzatıldığı ifade edildi. KMO Odayeri-Paşaköy Kesimi (Yavuz Sultan Selim Köprüsü dahil) devir tarihi 2024’ten 2028’e çıkarılırken, bu 4 yıllık uzatma ile şirkete 4.8 milyar dolar ek maliyet yükleneceği belirtildi.
Aydın-Denizli Otoyolu’nda sözleşme değişikliğine gidilerek bir kesimde günlük geçiş garantisi 35 bin kişiden 53 bine, diğer kesimde ise 30 bin kişiden 48 bine yükseltildi. Bu durum sonucunda firmaya toplamda 48 milyar lira ödeme yapılacağı ifade edildi.
