Ünlü iktisatçı Mahfi Eğilmez, “Tutmayan Enflasyon Hedefleri” başlıklı yazısında, son yıllardaki para ve maliye politikalarının gidişatını ele alarak, Merkez Bankası’nın belirlediği yüzde 5 enflasyon hedeflerinin neden tutmadığını açıkladı.
Eğilmez, enflasyon hedeflerinin tutmamasında piyasa beklentilerinin rolüne de dikkat çekti.
Mahfi Eğilmez’in enflasyon hedeflerine dair değerlendirmeleri şu şekilde:
“Merkez Bankası (TCMB), uzun bir süredir enflasyon hedeflemesi yöntemine dayalı bir para politikası izleyerek, enflasyonu hedeflenen seviyeye çekmeye çalışıyor. TCMB ve hükümetin belirlediği enflasyon hedefi yıllardır değişmiyor ve bu rakam yüzde 5 olarak belirlenmiş durumda.
Ancak, 2009, 2010 ve 2012 yılları dışında, bu hedefe ulaşmak mümkün olmamıştır.
Bunun yanı sıra, Orta Vadeli Programlar (OVP) çerçevesinde belirlenen yıllık enflasyon tahminleri de mevcut. Bu tahminler, enflasyon hedeflerine göre daha gerçekçi görünse de, gerçekleşen enflasyondan oldukça uzaktır.
Aşağıda yer alan tablo, enflasyon hedeflerini, OVP enflasyon tahminlerini, gerçekleşen enflasyonu, gerçekleşen enflasyondan sapmaları ve TCMB’nin politika faizlerini yıllar bazında sunmaktadır.
Bu tablo, enflasyon hedeflerinden ve OVP tahminlerinden sapmaların büyüklüğünü gözler önüne sererken, TCMB’nin politika faizinin hedeflere ulaşmada ne denli yetersiz kaldığını da açıkça ortaya koyuyor. Ancak durumu daha iyi anlamak için bu verileri bir grafikte inceleyelim:
Grafik, hedef ve tahminlerdeki sapmaları çok daha belirgin bir şekilde gösteriyor. Eliptik çerçeve (gri oklarla belirtilen) sapmaların anormalleştiği dönemi (2021 Eylül – 2023 Haziran) işaret ediyor. Bu dönem, TCMB’nin yükselen enflasyonu düşürmek amacıyla faiz indirimine gittiği bir süreçtir. Bu hatalı yaklaşım, her seferinde hatırlatmak istediğim bir durumdur.
HEDEF VE TAHMİNLER Mİ YANLIŞ?
Bu noktada sorulması gereken önemli bir soru var:
Hedef ve tahminler mi hatalı yoksa TCMB’nin uyguladığı para politikası mı yanlış? Ya da belki de her ikisi birden mi hatalı?
Eğer hedef ve tahminler doğruysa, o halde TCMB bu hedeflere uygun bir para politikası izlemiyor demektir. Aksi takdirde, yanlış belirlenen hedef ve tahminlerde neden ısrar ediliyor? Maliye politikası, para politikasına yeterli desteği sağlıyor mu?
MALİYE POLİTİKASI, PARA POLİTİKASINA DESTEK OLDU MU?
2023 yılı itibarıyla bütçe açığının GSYH’nin yüzde 5,1’ine, 2024 yılı içinse yüzde 4,7’sine ulaşması, maliye politikasının para politikasına destek sağlamadığını göstermektedir.
Bütçedeki bu sapmaların arkasında yaşanan depremin önemli bir etkisi bulunmaktadır. 2023 hedef ve tahminlerini olumsuz etkilemesi kabul edilebilir; fakat 2024 için bu durum geçerli değildir.
2024’te bütçe açığının artacağı öngörülürken, enflasyon hedefi ve tahmini daha gerçekçi bir şekilde belirlenebilirdi. Öte yandan, 2025 yılında bütçe açığının GSYH’nin yüzde 3’ünün altında kalacağı tahmin edildiğinden, bu yıl maliye politikasının para politikasına destek sağlamadığı söylenemez.
DOĞRU POLİTİKALARI UYGULAMAK GEREKİR
TCMB’nin, döviz kurlarındaki artışa ve petrol fiyatlarının tahminlerin altında kalmasına rağmen hedef ve tahminleri tutturamamasının sebepleri şu şekilde sıralanabilir:
- İnsanlar açıklanan enflasyon oranlarına güven duymuyor ve bu nedenle belirlenen faiz oranlarının kendilerine reel kazanç getireceğini düşünmüyorlar.
- Açıklanan enflasyon oranlarına olan güvensizlik, geleceğe dair enflasyon beklentilerinin bozulmasına yol açıyor.
- TCMB, para arzını yeterince sıkı bir şekilde kontrol edemiyor.
- Kamu kesimindeki israf, insanların enflasyonun düşeceğine inanmasını engelliyor ve bu durum da talep davranışını etkiliyor.
20 yıllık uygulamalardan çıkarılacak ders şudur: İlk olarak hedeflerin gerçekçi bir şekilde belirlenmesi, ardından bu hedeflere ulaşmak için etkili politikaların uygulanması gerekmektedir.”
