Yapay zeka yatırımlarına dair endişeler giderek artış gösteriyor. IMF Başkanı Kristalina Georgieva’nın “Kemerleri bağlayın, AI çılgınlığı dot-com kabusu gibi bitebilir” ifadeleri, küresel piyasalarda kaygıları derinleştirdi. Şimdi, “Yapay zeka hisseleri balon mu?” sorusu daha yüksek sesle dile getirilmeye başlandı.
“TÜM DÜNYA PİYASALARI ALTÜST OLUR”
Georgieva’nın açıklamaları, The Economist dergisinin kapak analizinde öne çıkan küresel risk senaryosunu yeniden gündeme taşıdı. Uyarının gerçekleşmesi durumunda, dünya genelinde piyasalarda sarsıcı bir dalga etkisinin ortaya çıkabileceği ifade ediliyor.
Geçen ay Washington’da düzenlenen IMF-Dünya Bankası toplantılarında da benzer bir gerginlik gözlemlendi. Zirve boyunca, “Yapay zeka yatırımlarındaki artış, gerçek bir dönüşüm mü yoksa yeni bir balon mu?” sorusu sıkça gündeme geldi. Uzmanlar, önümüzdeki aylarda açıklanacak verilerin durumu daha net bir şekilde ortaya koyacağını belirtiyor.
“KEMERLERİ BAĞLAYIN, BELİRSİZLİK YENİ NORMAL”
IMF Başkanı Georgieva, son konuşmasında ekonomik risklere dair sert bir uyarıda bulundu ve “Kemerleri bağlayın, belirsizlik yeni normal ve burada kalmaya devam edecek” dedi. IMF’in Dünya Ekonomik Görünüm güncellemesinde, yapay zeka yatırımlarındaki hızlı artışın “keskin bir piyasa düzeltmesi” yaratabileceği açıkça vurgulandı.
IMF, piyasalardaki coşkunun aniden tersine döneceğini belirtiyor. Bu değerlendirmeler, birçok ekonomist tarafından 2000’lerin başındaki dot-com sürecine benzetiliyor. Nasdaq’ın hızla yükselip ardından büyük bir çöküşle küresel resesyona neden olduğu hatırlatılırken, günümüzde AI için benzer koşulların belirmeye başladığı ifade ediliyor.
IMF RAPORU NE SÖYLÜYOR?
IMF’nin son güncellemesinde büyüme tahminlerinde aşağı yönlü bir düzeltme yapıldı. Büyümenin büyük oranda yapay zeka yatırımlarına dayandığı aktarılıyor. Veri merkezlerinden çip üretimine kadar uzanan geniş yatırım dalgası, özellikle ABD borsasında teknoloji hisselerinin tarihi seviyelere ulaşmasına neden oldu. OpenAI gibi şirketlerin ulaştığı büyük değerlemeler, balon tartışmalarını iyice körüklüyor.
IMF Başekonomisti Pierre-Olivier Gourinchas’ın Reuters’a yaptığı değerlendirme dikkat çekiciydi: “Bu dot-com benzeri bir balon. Değerlemeler şişti, ama verimlilik artışı yok. Patlarsa düzeltme kaçınılmaz.”
ABD’de enflasyonun beklentilerin üzerinde devam etmesi, yatırım coşkusunun fiyatlar üzerinde baskı oluşturmasına yol açıyor.
AI HİSSELERİNDE RİSK NEDEN BU KADAR YÜKSEK?
Uluslararası ekonomistler, piyasaların 5 aşamalı bir balon döngüsünün üçüncü evresine girdiğini belirtiyor. Yatırımların agresif bir şekilde arttığı, şirketlerin birbirlerinin hisselerini toplayarak balon yaratma dönemine girdiği ifade ediliyor.
Araştırmalar, değerlemelerin kârlılıktan tamamen kopmuş durumda olduğunu gösteriyor. Nasdaq ve “Muhteşem Yedili” olarak bilinen teknoloji devleri için spekülatif balon göstergeleri artıyor. Ancak, bu şirketlerin çoğu hala gerçek anlamda bir getiri üretemiyor. IMF, AI yatırımlarının ABD ekonomisinde yaratacağı katkının dot-com dönemindeki seviyelerin belirgin şekilde altında kaldığını vurguluyor.
KÜRESEL ZİNCİRLEME RİSK
Balon tartışmasının sadece ABD ile sınırlı olmadığı ifade ediliyor. Avrupa’daki emeklilik fonları, Japonya ve Brezilya merkez bankaları dahil birçok kurumun AI hisselerine yoğun şekilde yönelmesi, riskin yayılma ihtimalini artırıyor. İngiltere Merkez Bankası, olası bir “keskin piyasa düzeltmesi”nin küresel büyümeyi hızla aşağı çekebileceği uyarısında bulundu.
ABD’nin Çin’e yönelik gümrük tehditleri, ticaret savaşlarının derinleşebileceğine işaret ediyor. IMF, bu tür bir gerilimin küresel ekonomik çıktıyı olumsuz etkileyeceğini aktarıyor.
“EN ÇOK GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER ETKİLENİR”
Georgieva’nın “Kemerleri bağlayın…” uyarısının gerçekleşmesi halinde, en büyük etkinin gelişmekte olan ülkelerde görüleceği öngörülüyor. Bu senaryoda emeklilik fonlarının zarar göreceği, kamu bütçelerinde büyük açıkların oluşabileceği ve üretimin aksayabileceği kaydediliyor.
“YAPAY ZEKA BALON MU?” TARTIŞMASI GENİŞLİYOR
Dünya Bankası, AI yatırımlarını “endüstriyel balon” olarak tanımlarken; JPMorgan ve Goldman Sachs gibi büyük bankalar da piyasalarda “düzeltme geliyor” uyarısında bulunuyor.
Ekonomistler, yaşanacak olası bir çöküşün sıradan bir durum olmayacağını belirtiyor. ABD ekonomisinin güçlü duruşunun sarsıntının etkisini daha da artırabileceği ifade ediliyor. Üretimin dijitalleştiği bir dönemde ortaya çıkacak kriz, yalnızca hisse piyasalarını değil, gerçek üretim süreçlerini de olumsuz etkileyebilir.
Düzenleyici kurumlar, AI yatırımlarına yönelik denetimleri artırırken; Avrupa Birliği, veri gizliliği kurallarını güçlendiriyor. IMF, “Balon semptomlarını izleyin: Hızlı fiyat artışı, aşırı iyimserlik” diyerek karar alıcılara uyarılarda bulunuyor.
Merkez bankalarının olası bir senaryo karşısında müdahale yetenekleri üzerine tartışmalar sürüyor. Fed, ECB ve BoE’nin likidite sağlayabileceği belirtilse de IMF, bunun yeterli olmayabileceğini vurguluyor.
Uzmanlar, yatırımcılara net uyarılarda bulunuyor; portföyleri çeşitlendirmek, altın ve emtia gibi geleneksel varlıklara yönelmek ve aşırı iyimserlikten kaçınmak gerektiği öneriliyor.
DEVRİM Mİ, FELAKET Mİ?
Jeff Bezos’un “Balon patlasa da faydalı olur, verimlilik artar” yorumu tartışmaların yönünü değiştirmiyor. IMF, uzun vadede yapay zekânın güçlü bir verimlilik dalgası yaratabileceğini kabul ediyor. Ancak, kısa vadede sert bir düzeltme olması durumunda işsizliğin artabileceği ve özellikle düşük ile orta gelirli ülkelerin ciddi zarar görebileceği belirtiliyor.
IMF’in genel öngörüsü, yapay zekânın büyük ekonomilere avantaj sağlayacağı yönündeyken, düşük gelirli ülkelerin bu yarışta geride kalacağı ifade ediliyor.
