ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı satın alma isteği, NATO ittifakını tarihinin en ciddi krizlerinden birine sürükledi. Davos’ta imzalanan çerçeve anlaşma ile gerilim kısmen azalsa da, savunma harcamaları üzerindeki görüş ayrılıkları devam ediyor. Bu bağlamda NATO’nun geleceği hakkında sorular gündeme geliyor: NATO çöküş mü yaşıyor yoksa bir dönüşüm sürecine mi girdi? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erdem Denk ve Emekli Tümgeneral Ali Er, konu üzerine Cumhuriyet’e önemli değerlendirmelerde bulundu.
‘AVRUPA, KENDİSİNİ GÜVENLİK ANLAMINDA ZAYIFLATTI’
Prof. Denk, NATO’nun kuruluş dönemine dikkat çekerek, “NATO, Soğuk Savaş’ın başlangıcında kurulan bir güç dengesinin batı yarımküreye yansımasıdır. ABD, Marshall Planı ile ekonomik destek sağlarken, NATO üzerinden de Avrupa’nın askeri koruyucusu haline gelmiştir. Avrupa, bu koruma sayesinde askeri alandaki güvenlik şemsiyesini jeopolitik olarak kullanarak, güvenliğe harcadığı kaynakları başka alanlara yönlendirmiştir. Sonuç olarak, kendisini güvenlik alanında zayıflatmıştır” şeklinde konuştu. Denk, bu durumun Avrupa’ya refah sağlamada yardımcı olduğunu ve Avrupa’nın daha “anti-militarist,” “uzlaşmacı,” “edilgen” ve “barışçıl” bir konuma geçmesine olanak tanıdığını belirtti.
‘AVRUPA’YA İHTİYAÇ DUYULAN PARAMETRELER DEĞİŞTİ’
Avrupa’nın savunma harcaması yapmamasını sağlayan koşulların değiştiğini ifade eden Denk, “Artık Amerika’nın önceliği Sovyetler karşısında Avrupa’yı korumak değil, Asya-Pasifik’te Çin’e karşı bir pozisyon almak. Bunun için ya kutup bölgesini sağlamlaştırması ya da Güneydoğu Asya üzerinden bir şeyler yapması gerekiyor. Trump, ‘Biz Avrupa’yı artık korumak zorunda değiliz’ diyerek bunu açıklıyor. Avrupa Birliği, ya yeni bir güvenlik şemsiyesi inşa etmek zorunda ya da mevcut olanlardan birine yaklaşmak durumunda” dedi. Denk, Avrupa’nın yeni bir yapı oluşturmasının, demilitarize olmuş bir coğrafya ve insan yapısı nedeniyle oldukça zor olduğunu vurguladı. Geleceğe dair beklentilerini paylaşan Denk, “Bu koşullar altında Avrupa, ABD’yi yumuşatmaya çalışacak. Eğer bu gerçekleşmezse, ya bazı ülkeler NATO’dan ayrılacak ya da NATO, bildiğimiz şekliyle varlığını sürdüremeyecek” ifadelerini kullandı.
‘AVRUPA ÜLKELERİ TRUMP’A ŞUNLARI SÖYLEMELİYDİ…’
Emekli Tümgeneral Ali Er ise, Trump’ın gündeme getirdiği ülkelerin savunma harcamalarını gayrisafi yurtiçi hasılalarının yüzde 5’ine çıkarması önerisi üzerine, “Trump pragmatik bir kapitalist yaklaşımıyla, Avrupa’nın üzerindeki yükü artırmayı düşünüyor. ‘Ben ortalama yüzde 3’lerde harcama yapıyorum, 1 trilyon dolar civarında bir savunma bütçesi var. Ancak bütün NATO ülkelerinin toplamı, bir ABD bütçesine denk gelmiyor’ diyor. NATO ülkeleri, bu duruma daha önce yanıt vermeliydi, ancak geciktiler. ‘Bu kadar para harcıyorsun ama bu bütçeyle NATO üzerinden dünya hakimiyetini kurdun. 1989’dan beri neredeyse tek güç olarak ortaya çıktın. Şimdi sana meydan okuyan bir Çin belirdiğinde, önce NATO’yu satmaya, Rusya’ya yanaşmaya çalışıyorsun’ demeleri gerekiyordu” şeklinde konuştu.
‘NATO EN AZ 20 YIL DAHA DEVAM EDER’
Peki, Er’e göre NATO’nun geleceği ne olacak? Er, “Trump, çok basit bir emlakçı mantığıyla, ‘Ben bunu şu kadar alırım, bu kadar kazanırım’ diye düşünüyorsa, bu, Amerikan sisteminin çöküşünün habercisi olur. Zira Amerika, batı yarımküre odaklı bir politikayı milli politikasının temeli haline getirirse kendi ayağına kurşun sıkmış olur ve dünya hakimiyetini kaybeder. Bu kayıp, kapitalist sistemin çöküşünü tetikleyebilir. Ancak ben NATO’nun önümüzdeki 20 yıl boyunca varlığını sürdüreceğine inanıyorum. Neden 20 yıl? Çünkü Çin’in dünya hakimiyetinde Amerikan sistemine meydan okuyabilmesi için en az 7-8 uçak gemisi ve destekleyici muharebe gruplarına ihtiyacı var ve bunu önümüzdeki 20 yıl içinde gerçekleştirebileceğini düşünmüyorum. Ancak Avrupa’nın da bu süreçte, NATO’yu kendi savunmasının temel bir unsuru haline getirip, gerektiğinde Amerika’yı sırtından atabilecek bir yapıya dönüşmesi için kapalı kapılar ardında çalışması gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
