Teknolojiyi takip edenler için her geçen gün yeni yapay zekâ uygulamalarının ortaya çıkması, tempo tutmayı zorlaştırıyor. Teknolojiye mesafeli olanlar bile, çevresindekilerin yazı, görsel ve video üretimlerini yapay zekâ ile gerçekleştirdiğini veya ChatGPT ile sohbet ettiğini duyabilir. İnternet kullanım alışkanlıklarımız değişirken, yapay zekâ hayatımızın her alanına entegre olmaya devam ediyor.
Şirketler, kullanıcıları ürünlerine çekmek ve yatırımcılar ise yatırımlarının yüksek kârlar getirmesi için kıyasıya bir rekabet içerisindeler. Yapay zekâya yönelik yatırımlar, küresel ekonominin yönünü belirleyen önemli bir güç haline geldi.
YAPAY ZEKÂYA AKITILAN DEV KAYNAK
Birleşmiş Milletler, dünyada 300 milyon insanın açlıkla mücadele ettiğini ve bu sorunun çözümü için yıllık 93 milyar dolarlık harcama gerektiğini duyurdu. Ancak bu miktar, teknoloji devlerinin yıllık yapay zekâ yatırımlarının yalnızca üçte birine denk geliyor. Meta, Alphabet, Microsoft ve Amazon’un bu yılki yatırımının 375 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Şirketler, ilk nükleer bombanın üretildiği Manhattan Projesi’nin on katı ve NASA’nın Apollo Programı’ndan daha fazla yatırım yaparak veri merkezleri ve çiplere büyük miktarda para akıttılar. ABD’nin veri merkezi yatırımlarının 500 milyar doları bulması, OpenAI ve Oracle gibi firmaların da bu süreçte yer almasıyla toplam rakamın daha da artacağı öngörülüyor. Uluslararası finans kuruluşu Citigroup, 2030 yılına kadar veri merkezlerine yapılan yatırımın 2,8 trilyon dolara yaklaşacağını tahmin ediyor.
Bu durum, yapay zekâya yönelen yatırımların gerçek ekonomik karşılığı olup olmadığını sorgulatıyor. Bir yanda trilyon dolarlara ulaşan yatırımlar, diğer yanda ise “bu yeni bir balon mu?” endişesi bulunuyor.
PATLAMAYA HAZIR BİR BALON MU?
“Dot-com balonu” terimi, 1990’ların sonları ile 2000’lerin başlarında yaşanan bir krizi ifade eder. İnternetin yeni yeni yaygınlaştığı bu dönemde, “.com” uzantılı her şirketin büyük bir geleceği olacağı düşünülerek yatırımcılar büyük miktarlarda para akıttı. Ancak zamanla, potansiyeli abartılan birçok şirketin içinin boş olduğu anlaşıldı ve teknoloji hisseleri büyük bir çöküş yaşadı.
Günümüzde yapay zekâya yönelik yapılan agresif yatırımları o döneme benzetenlerin sayısı oldukça fazla. Dev şirketler finansal güçlerine dayanarak yatırımlar yaparken, sektörde birçok küçük firma toplumsal faydadan ziyade kâr odaklı risk sermayesi fonları tarafından destekleniyor. Bu finansörler için önemli olan etik bir gelişim süreci değil, hızla artan kârlar.
Piyasada yüz milyarlarca dolar sürekli birkaç büyük şirket arasında el değiştiriyor. Örneğin, yapay zekânın anahtarı olan çipleri üreten Nvidia’nın yatırım yaptığı şirketler, tekrar Nvidia çipleri alıyor. Aynı şekilde, ChatGPT’yi geliştiren OpenAI, sistemini çalıştırmak için Microsoft’un altyapısını kullanıyor ve aldığı yatırımı geri ödüyor. Para sürekli dönerken, şirket değerleri yükseliyor; fakat henüz büyük ölçekte sürdürülebilir bir gelir modeli oluşmamış durumda. Abonelik gelirleri yetersiz kalıyor. Her şirket, yapay zekânın “Google’ı” olma çabası içinde, kullanıcı ilgisini paraya dönüştürmenin yollarını arıyor. Yapay zekâ modellerine reklam entegrasyonu ise henüz yeni başladı.
Rekabetten geri kalmamak için şirketler riskli yatırımları göze almak zorunda. Rakiplerinden fazla işlemci gücüne sahip olmak kritik bir önem taşıyor. Anthropic şirketinin yöneticisi Amodei, çip döngüsünün o kadar hızlı olduğunu ifade ediyor ki bir yıl önce alınan milyarlarca dolarlık donanım, yeni nesil ürünlerin çıkmasıyla hızla değer kaybediyor. Bir veri merkezi inşa etmek iki yıl alıyor; ancak o merkez kurulduğunda bile yetersiz kalabileceği riski bulunuyor. Bu nedenle kullanıcı ilgisini sürekli canlı tutmak zorundalar.
Öte yandan, 20 yıl önceki durumdan farklı olduğunu savunanlar da mevcut. Onlara göre, bu sefer yatırımlar soyut hayaller yerine fiziksel altyapıya, veri merkezlerine ve üretim hatlarına yapılıyor. Ancak IMF, büyük bir çöküş yaşanmasa bile bazı şirketlerin beklentileri karşılayamayıp batabileceği uyarısında bulunuyor. Tıpkı internet gibi, yapay zekânın da hayatımızda kalıcı yer edineceği ve bu süreçte birilerinin kazanan, diğerlerinin ise kaybeden olacağı öngörülüyor.
Bu durum sadece finansal bir mesele değil. Yapay zekânın emek piyasası üzerindeki etkileri de hissedilmeye başlandı. Stanford Üniversitesi’nin araştırmasına göre, 2022’den bu yana müşteri hizmetleri, muhasebe ve yazılım geliştirme gibi alanlarda giriş düzeyindeki işlerde %13’lük bir istihdam daralması gerçekleşti. Bazı uzmanlar bunun yalnızca bir başlangıç olduğunu ve beyaz yakalı giriş seviyesindeki işlerin yarısının yok olabileceğini öngörüyor.
Bu tablo, servetin dar bir kesimde birikmesi riskini artırıyor. Teknolojiyi üretenler ve yatırımcılar zenginleşirken, sıradan kullanıcılar daha kırılgan bir hale geliyor.
ABD-Çin rekabeti de yapay zekâ alanında kendini göstermeye başladı. Düzenlemelere karşı çıkanlar, bunu bir bahane olarak kullanarak “yarışı Çin’e kaybetmemek için şirketlere karışılmamalı” diyorlar. ABD’de büyümenin önemli bir kısmının teknoloji yatırımlarından geldiğini bilen Trump yönetimi, sermaye dostu bir yaklaşım sergiliyor. Beyaz Saray, teknoloji şirketlerini denetlemeye çalışan ülkelere yaptırım tehdidinde bulunuyor.
SERMAYEYLE TOPLUMUN AYRIŞAN ÇIKARLARI
Yapay zekâ teknolojilerine yönelik bu yatırım çılgınlığı, patlamaya hazır bir balon mu yoksa fiziksel altyapıya dayanan yeni bir sıçrama mı? Bu soru tartışma konusu. Ancak kesin olan bir gerçek var: Tüm bu aşırı beklentiler, çok küçük bir şirket grubunun çıkarları etrafında şekilleniyor. Bu devler arasındaki rekabet, yalnızca finansal bir risk yaratmıyor; aynı zamanda üretilen heyecan, toplumsal ve siyasal etkilerin gerektiği gibi tartışılmasını da engelliyor. Balon patlarsa, hisse sahipleri zarar görebilir; ancak denetimsiz rekabette hayatlarımızı tehdit edebilecek modern bir Frankenstein’ın ortaya çıkma riski de artıyor.
